Dambusters: Guy Gibson (1) Steenbergen

In 1972 toen de “Verteller van het Oude” nog een snotneusje was, kreeg hij voor zijn verjaardag een boek. Mijn ouders hadden de interesse voor de Tweede Wereldoorlog opgemerkt. Het boek zag er spectaculair uit, een bommenwerper vliegend over een exploderende dam. In de lucht een neerstortende Lancaster, zoeklichten speuren de hemel af naar het volgende slachtoffer.
Tot dan toe was ik niet echt een lezer, maar dit boek -Zoeklicht en afweervuur- had mijn hart gestolen. Vanaf dat moment was geen geschiedenisboek meer veilig voor mijn leesgrage ogen.
Guy Gibson was de auteur, al spoedig vernam ik dat hij een oorlogsheld was. Samen met achttien mede-piloten voerde hij in mei 1943 heroïsche aanvallen uit op drie Ruhrdammen in hartje nazi-Duitsland.  Twee ervan braken door en het verwoestende water bracht aanzienlijke schade toe aan Hitlers oorlogsindustrie. Acht toestellen keerden nooit terug. Vierenvijftig vliegers vonden de dood.
Gibson, squadronleader van het 617^e , werd onderscheiden met het Victoria Cross. Op dat moment was hij de meest gedecoreerde vliegenier binnen de Royal Air Force. Het squadron kreeg de eervolle bijnaam “The Dambusters”.
De leiding over het 617^e squadron werd overgenomen, Gibson kreeg een vliegverbod, opgelegd notabene door de Koning en Winston Churchill! Door al de propaganda en euforie na nachtelijke aanval op de dammen was Guy Gibson te belangrijk geworden.
Met de Britse oorlogsleider vertrok hij naar Canada. Hij hield er lezingen over de aanval. Terug in Engeland kreeg hij de opdracht een boek te schrijven over zijn belevenissen als oorlogsvlieger, Enemy coast ahead. Het verschijnen van zijn boek heeft Guy Gibson niet mogen meemaken. Hij was geen man voor achter het bureau, hij hoorde in de lucht. Uiteindelijk bezweken de hoogste autoriteiten.
Op 19 september 1944 wordt zijn Musquito boven Steenbergen in Noord-Brabant neergeschoten. Samen met zijn navigator Warwick laat hij het leven.
Over een week is het tachtig jaar geleden, voor mij aanleiding om op zoek te gaan naar plaatsen waar de herinnering aan beiden levend wordt gehouden.
Alle respect voor Steenbergen. Er zijn straten naar hen genoemd, een monument geplaatst in een park en op de crashsite is in het wegdek de Britse vlag aangebracht. De stoffelijke resten van beide mannen liggen op de RK-begraafplaats. Fantastisch onderhouden!

Dambusters: Guy Gibson (2) De keerzijde van heldendom

In de nacht van de 16^e op de 17^e mei 1943 voerde het 617^e squadron van de RAF onder leiding van Guy Gibson een aanval uit op de Ruhrdammen. Doel waren de Möhne, Eder en de Sorpe dam.  In deel 1 over deze onverschrokken vliegenier met over de 150 gevechtsvluchten -gemiddeld kwam een piloot nog niet tot de 20 vluchten- heb ik u verteld hoe ik als jeugdig jongetje door hem gefascineerd ben. En met mij vele anderen. De aanval op de dammen vergde ook een aanpassing aan het toenmalige bommenarsenaal.
In plaats van de traditionele bommen bedacht ir. Barnes Wallis de keilbom. Op een hoogte van achttien meter boven het wateroppervlakte moest deze afgeworpen worden. Vervolgens stuiterde ze naar de dam, de torpedonetten overvliegend en tegen de wand te zakken om op een diepte van tien meter tot ontploffing te komen.
In mei was de waterstand achter de dammen het grootst, de verwoesting ervan zou dan de meeste schade aan de oorlogsindustrie aanrichten.
Guy Gibson en zijn mannen oefenden onder hoogspanning, daarvoor waren de beste vliegeniers van de RAF uit hun oude squadrons gehaald. Vaak tot onbegrip van hun superieuren. Niemand werd ingelicht, zelfs de piloten niet. Op de avond voor de aanval kreeg een ieder van Gibson -die zelf kort daarvoor op de hoogte was gesteld- het doelwit te horen.

In drie groepen vertrokken de 19 bommenwerpers, naar het ware doel van de missie moesten de Duitsers zo lang mogelijk gissen. Een ieder beladen met een super zware keilbom -meer dan 4000 kg springstof(!)- in hun aangepaste Lancaster bommenwerper. Onderweg verongelukten al diverse toestellen, boven de Möhnedam, waar twee groepen samen kwamen, werden er nog eens twee neergeschoten. Met de verliezen op de terugreis meegerekend, gingen 8 toestellen verloren. Nog belangrijker; 54 levens waren verwoest!
Zoals gezegd, de eerste aanval gold de Möhnedam. Totaal onverwachts voor de Duitsers. Na de doorbraak stroomde het water het dal in, alles met zich meenemend. Bijna tweeduizend mensen lieten het leven, voornamelijk dwangarbeiders. Toen de Dambusters aanval op de Ederdam ingezet werd, was de burgerbevolking al op de vlucht geslagen, waardoor het uit het stuwmeer brekende water relatief weinig slachtoffers maakte. Vertel het de families van de omgekomenen! Ik kampeer op dit moment in Affoldern.
Midden in het dorp staat een prachtig monument ter nagedachtenis aan de 14 slachtoffers die hier te betreuren vielen. Een stervende vrouw probeert haar jonggeborene met haar laatste krachten boven het wassende water te houden. Men spreekt hier over de “catastrofe van 1943”. Ik stond het monument te fotograferen, een oude man reed op mij af in zijn scootmobiel. Zijn broertje was toentertijd verdronken. De tranen welden in zijn ogen. Ik kon alleen maar slikken. De keerzijde van de acties van mijn held. Goed om je dat te blijven realiseren. Nie wieder Krieg. Helaas leert de mensheid niet!  

Dambusters: Guy Gibson (3) De Ederdam tegenwoordig

Het was er best wel druk, ik had het kunnen weten. Ook voor de oorlog was de Edersee een recreatiegebied bij uitstek. Velen hadden er een tweede woning of een zeilboot. Na de oorlog is het niet anders. Met dien verschil dat er nu meer dagjes mensen komen. Allemaal heen en terug lopend over de op 16/17 mei 1943 gebombardeerde dam. Zo ook de “Verteller van het Oude”. Ik was op zoek naar aanwijzingen over de gebeurtenissen van toentertijd.
Ondertussen werd ik voorbij gelopen door vele, gezellig keuvelende mensen, welke zichtbaar genoten van het mooie weer en de natuurlijke omgeving van de dam. De rondvaartboten op het stuwmeer hadden het druk. Voor al dit schoons had ik maar beperkt aandacht. Op de stuwdam geven twee aluminium plaatjes aan waartussen de dam weggeslagen was tot op een diepte van meer dan 20 meter. De lengte van het gat bedraagt ca. 100 meter. Vanaf de zijkant is de reparatie duidelijk te zien, de onderste spuigaten zijn daar waar de dam verwoest was, niet weer hersteld. Op mij maakte de dam niet echt een solide indruk, maar volgens deskundigen is alles onder controle. Ik zal ze maar geloven, mijn overnachtingsplek stond in 1943 vijf meter onder water!
In de jaren ’70 van de vorige eeuw sijpelde er water door de dam. Met spoed werden toen reparaties aangebracht. Ook in de jaren ’90 bracht men verbeteringen aan. Tegenwoordig wordt er nagedacht over het verwijderen van de dam. Hoezo, geen gevaar!
Over de aanval van de “Dambusters” ervaart men als voetganger op de dam niets. Geen gedenkteken of iets dergelijks. Nou ja, een klein bronzen opschrift dat herinnerd aan de 2000 krijgsgevangen die onder erbarmelijke omstandigheden moest werken aan de wederopbouw van de dam.
In drie maanden tijd was het gat gedicht! Ze kon haar voornaamste doel weer uitvoeren, het regelen van de waterstand ten behoeve van de scheepvaart op de Weser en het Midlandkanaal gedurende de zomer.
Loopt u door naar de Noordwest oever dan ziet u nog de restanten van een luchtafweerbunker.
Tijdens de aanval van het 617^e squadron onder leiding van Guy Gibson, was deze niet bemand. Twee dagen daarvoor waren de verdedigers teruggetrokken. Ze waren elders nodig. Dit tot geluk van de aanvallers, die geen enkele weerstand ondervonden anders dan geweerschoten van Duitse soldaten.
Mocht u geïnteresseerd zijn in de aanval van de “Dambusters”. Gaat u dan naar Hemfurt. Gelegen op ongeveer 2 km van de Sperrdam. Het Sperrmauer Museum herbergt veel foto materiaal en documentatie. U komt er ook een replica tegen van de keilbom. Een beetje chaotisch museum, maar haar bevlogen eigenaar en het mooie filmmateriaal, maakt een bezoek aan de Forsthaussraße 2, Edersee, de moeite waard.

Dambusters: Hoppy, een held van 21 jaar

De laatste bijdrage van deze geschiedkundige vakantiereis. Ik ben terug bij één van de in 1943 vernietigde Ruhrdammen, namelijk de Möhnedam. Op een moeilijk te bereiken plek staat een monumentje ter nagedachtenis aan M for Mother, codenaam voor Flight Lieutenant J. V. Hopgood en zijn bemanning.
Op de vlucht naar de dammen worden de vliegtuigen van de Dambusters beschoten door Duits luchtdoelgeschut. De zwaar beladen Lancaster van Hoppy, zoals zijn bijnaam luidde, werd zwaar beschadigd. Hoppy was aan zijn gezicht gewond geraakt door een ontplofte granaat, het bloed stroomde uit een diepe wond.
Eén van de bemanningsleden drukte er een zakdoek tegen aan en Hoppy vloog door naar het doel. Ondanks de pijn bleef zijn oordeelsvermogen ongemeen scherp. Zijn toestel vloog op 20 meter hoogte, plotseling doemde hoogspanningskabels op. Tijd om op te trekken met zijn beschadigd toestel was er niet meer, hij vloog er onderdoor!
Bij de dam aangekomen lanceerde Guy Gibson de eerste aanval op de Möhnedam. De keilbom explodeerde tegen de wand van de stuwdam, maar deze hield stand. Gibson riep het tweede toestel voor de aanval op. M-Mother naderde op lage hoogte de dam, plotseling werd ze geraakt en stond het vliegtuig in brand. De bom werd afgeworpen, deze keilde over de dam en vernietigde de elektriciteitscentrale.
Hopgood probeerde het vliegtuig hoogte te laten winnen, tegelijk gaf hij bevel het vliegtuig te verlaten. Maar wat voor zin had zoiets op een lage hoogte. Toch slaagde Burcher, de staartschutter, uit het vliegtuig te parachuteren. Geraakt door het staartstuk raakte de man bewusteloos voordat hij op de grond terechtkwam. Hij was niet de enige, ook bommenrichter Fraser werd door de Duitsers levend gepakt. Beide mannen verdwenen in krijgsgevangenschap. Het vliegtuig van Hoppy explodeerde toen de vlammen de benzinetanks bereikten.
Uiteindelijk zou de Möhnedam bij de vijfde aanval van een lancaster doorbreken.
De dappere Hoppy en zijn metgezellen verkoold achterlatend.

(Verhaal eerder gepubliceerd in 2024 in “Nieuws van de Verteller”)
Klik hier voor meer verhalen van de Verteller van het Oude en zijn reizen/vondsten.