Etrusken, deel 7, Necropolis Populonia (1)

Hiervoor heb ik deze reis ondernomen. De dodensteden van de Etrusken! Hoewel ik nog niet in de grootste hiervan geweest ben, is de afgelopen dag al voor mij onvergetelijk.
In het eerste stukje over de Etrusken heb ik aangegeven dat rond het jaar het jaar 1000 voor Christus de begrafenis gewoontes drastisch veranderen. Asurnen zijn in opkomst. Welvaart neemt nog meer toe en zoals gaat blijken uit de verschillende soorten graven, er ontstaat een elite.
Rond 800 v. Chr. worden de begrafenissen hierop aangepast. Het nieuwe type graf -zoals hierboven zichtbaar is- zal tot het begin van de zesde eeuw in schwung blijven.
Het graf is rond, heeft een vierkante graftombe in het midden. Ze is via een lange, lage en smalle gang -de dromos- toegankelijk. Aan weerszijde hiervan zijn kleinere grafkamertjes gelegen.
Rondom de grafkamer(s) is een brede stenen ring aangebracht. Daar overheen werd een dikke laag aarde opgeworpen. Een stenen goot zorgde ervoor dat het regenwater niet in het graf kon lopen, maar op een rondom aangebrachte geplaveide “riolering”.   
De ingang van de dromos was voorzien van een drempel, ze werd afgesloten door een uitgehakte stenen deur.
Het waren familie graven. Voor de elite wel te verstaan. In plaats van individueel bijgezet te worden, hebben we nu te maken met familiegraven.
Over de begrafenisrituelen zijn we eigenlijk goed geïnformeerd. Ze kon dagen duren en was behoorlijk complex. De Griekse invloed is duidelijk, de rituelen waren beïnvloed door Achilles. Toen zijn vriend Patroclus door Hector naar de Goden was gezonden, liet de diepbedroefde sterkste onder de Griekse strijders op het strand bij Troje een begrafenisceremonie organiseren welke in de oudheid vaak gekopieerd werd. Homerus geeft hier een uitgebreide beschrijving van.
Het lichaam van de overledene werd openbaar opgebaard, een ieder die dat wilden kon zijn/haar respect tonen. Begrafenis banketten werden gehouden, openbaar rouwen door speciale klaagvrouwen, spelen werden gehouden zoals worstelen, paardenracen etc..
De TOMBA DEI CARRI, zoals de Italianen de graftombe liefdevol noemen, bevat de resten van twee wagens. Eén is een rijtuig, de ander bestemt om oorlog mee te voeren. Het graf moet enorm rijk uitgerust zijn geweest. In de oudheid is ze geplunderd, maar nog steeds kwamen er waardevolle items uit. Bijvoorbeeld een ivoren hoorn met goud ingelegd.
La tomba dei Carri is de grootste tumulus, ze heeft een doorsnede van 28 meter. Ze is opgegraven in 1921, hetgeen nog niet zo gemakkelijk was.
Populonia was het centrum van de Etruskische ijzer industrie. De grondstof werd gedolven op Elba en vervoerd naar de kust bij Populonia, alwaar ontelbare ovens het kostbare ijzer wonnen. Tot in de eerste eeuw -toen de Romeinen er al honderden jaren de baas waren-  is deze productie doorgegaan. Het leverde een enorme hoeveelheid restafval op. Ook de begraafplaats van de Etrusken werd als dumpgebied gebruikt. Op sommige plekken heeft men 7 meter slak afgegraven alvorens bij een tombe te komen.
Mocht u nu de necropolis bezoeken, dan zal u zich niet aan de indruk kunnen onttrekken dat er veel meer tombes moeten zijn geweest.
Wat er nu ligt is al imposant!

Etrusken, deel 8, Necropolis Populonia (2)

In mijn vorige bijdrage over dit grafveld heb ik het voornamelijk gehad over La Tombe Dei Carri. Een familiegraf voor de rijke klasse.
Maar hoe zit het dan met de minder gefortuneerden? Ook daar zijn in de necropolis aanwijzingen voor te vinden. De allerarmsten zullen waarschijnlijk “gewoon” in een vlakgraf ter aarde besteld zijn, evenzeer diep berouwd door hun nabestaanden. Van hen vinden we weinig terug.
Jaren geleden ben ik door Klein-Azië getrokken, Lydië o.a.. Daar moest ik aan denken toen ik de sarcofagen zag liggen. In Sardes -ook Grieks van origine!- staan ze op een voetstuk, vaak nog midden in de stad (als je tenminste belangrijk genoeg was), ze moeten het huis van de dode voorstellen.
De sarcofagen hebben ook een schuin dak. Sommigen zijn uit één blok steen gehouwen, andere uit meerdere. De sarcofagen worden in groepjes gevonden, aannemelijk is dat familieleden bij elkaar liggen.
Is het echt voor de minder rijken? In de kisten zijn ook waardevolle grafgiften teruggevonden. Echter niet in de hoeveelheid als in de familiegraven. Ik hoor u zeggen: “Ze komen pas voor als de grote ronde familiegraven niet meer gebouwd worden, zijn het niet gewoon de opvolgers?”
Het zou zo maar kunnen, maar er ontstaan in die tijd andere familiegraven. Misschien is het ook ieders eigen keuze. Wie zal het zeggen.
Datering: 6^e eeuw tot 3^e eeuw

Etrusken, deel 9, Private Investigator in Vetulonia

Diefstal, het is van alle jaren. Ik zie het hier in Italië, plundering is eigenlijk een veel beter woord. Diverse archeologische sites hebben er mee te maken. In elke necropolis die ik tot nog toe bezocht heb, zijn de sporen duidelijk zichtbaar. De dieven komen in de nacht en kunnen ongestoord hun gang gaan. Met de moderne hulpmiddelen -o.a. grondradar- is het veel eenvoudiger om een graf te lokaliseren dan vroeger.
Overigens is het nog altijd zo dat de meeste graven al in de oudheid van hun kostbaarheden zijn ontdaan.
De moderne plunderaars nemen ook andere spullen mee dan hun al lang gestorven collega’s.
Een voorbeeld, zoals ik die gisteren in het museum van Vetulonia ben tegengekomen. In de oudheid is deze stad belangrijk geweest. O.a. te herkennen aan de imposante Etruskische graven. Het museum is aardig, ben je in de buurt ga dan even kijken, maar maak er geen al te grote omweg voor. Het herbergt interessant materiaal, maar niks speciaals.
Veel kostbaarheden waren in de oudheid al geroofd uit de tombes! Begeleidende teksten in het museum zijn over het algemeen in het Italiaans. Ik wilde al weer naar buiten gaan, de verder apatische kassier wees me zwijgend aan dat ik een kamer nog niet had gehad. Zonder veel hoop schoof ik het gordijn (!) opzij. Er werd een film afgespeeld over een opgraving en aan de wand hingen vier wandschilderingen uit de 6^e Eeuw voor Chr..
In de tachtiger jaren van de vorige eeuw zijn ze in Vetulonia uit een tombe ontvreemd, u raadt het al: midden in de nacht. De dieven hebben behoorlijke haast gehad, want diverse wandschilderingen zijn in vele stukken gebroken. Inmiddels zijn ze zorgvuldig gerestaureerd, maar ze zullen nooit meer de oude worden. Ook de kleuren zijn behoorlijk aangetast. De frisheid uit de tombe (!) is door jarenlange blootstelling aan de verkeerde klimatologische omstandigheden, verdwenen.
Je graftombe is je huis. Je spullen -en dus ook de decoratie- gaan mee. Maar waarom zijn er dan zo weinig plekken waar de schilderingen bewaard zijn gebleven. Veruit in de meeste graftombes is niets meer te zien dan een kale rots. Dat komt omdat er daar direct op diezelfde kale rots is geschilderd. Vochtinwerking vanaf de klamme rots deed de rest. Deze schilderingen in Vetulonia zijn op een bepleisterde muur afgebeeld, daarom zijn ze behouden.
De dieven wisten dus van de waarde. Ze wisten ook dat er langdurig naar gezocht zou worden. Na veertig jaar vonden ze het blijkbaar tijd worden om ze te verkopen. Immers hun eigen leven is ook niet oneindig.
Op een internationale art tentoonstelling werden de stukken aangeboden. De Italiaanse politie -met een aparte afdeling voor kunstdiefstal- was het voorval van lang geleden echter niet vergeten. De stukken werden herkend en een private investigator werd erop afgestuurd. De bende kon worden opgerold en de stukken gered van de verkoop. Na jarenlange restauratie zijn ze nu pas tentoongesteld aan het publiek. Ik had dus geluk.

Wat stellen ze voor? Heeft u nog even?
Het eerste, meest linkse fragment, laat de bloedmooie -en zeer bloeddorstige- aanvoerster van de Amazones Pentesileia in gevecht zien met Achilles -do I say more?-, onder de muren van Troye.
Het fragment daarnaast toon Apollo (schoonste onder de Goden) en Artemis
Nummer drie laat ons het oordeel van Paris zien (u moet Homerus wel kennen!), Hermes, te herkennen aan zijn vleugelschoen, met achter zich één van de Godinnen die mee deed aan de schoonheidswedstrijd.
De laatste toont twee individuen die een bepaald ritueel uitvoeren. Mij niet helemaal duidelijk.

Je hebt eerste een graftombe laten bouwen voor jou en je familie, zo groot als je het je kon veroorloven. Dan moet het nog ingericht worden! Ontegenzeggelijk waren de voorgangers van de Romeinen rijk.

Etrusken, deel 10, Necropolis Crocefisso del Tufo

Laika komt binnenrijden. Vernoemd naar de wereldberoemde hond die in naam van de mensheid zijn leven mocht opofferen in de ruimte.  Had u al begrepen dat het een merk van een camper is? Wereldreizigers die zich vergelijken met de gedwongen, onschuldige en ten dode opgeschreven ruimtereiziger. Moet niet gekker worden. U merkt, ik ben saggerijnig! En dat heeft alles te maken met de baas van de camperstandplaats in Orvieto, Luigi of zoiets. Zonder gebit, zonder respect, zonder manieren en zonder verstand. Ik zal u er verder niet mee vermoeien, maar ik moest het toch aan iemand kwijt. En dat bent u.

Ik had een topdag, al zou je het niet zeggen gezien bovenstaande.
De reis naar Orvieto was al een hele belevenis, maar ik moest en zou er naar toe. Er zijn daar twee fantastische musea en twee Etruskische necropoli. Ik arriveerde vrij laat in de stad, het museum was onbereikbaar vanwege de files, ik besloot naar Necropoli Crocefisso del Tufo te gaan, puur vanwege de naam. Het tufstenen kruis, het bleekt vernoemd naar een kruis dat iemand eeuwen geleden in een rotsblok had geslagen. Op z’n minst merkwaardig, een in de  zesde eeuw voor Christus gestichte begraafplaats daar na te vernoemen. Italianen zijn nu eenmaal diep religieus, laat ik het daar maar op houden.
Er zijn vier oudere graven (7^e Eeuw v. Chr., en rond van vorm) ontdekt. Dat de rest -ongeveer 300- uit één periode stampt is archeologisch gezien fantastisch.
De graven liggen in de Necropolis volgens een strak ontwerp. Blijkbaar was de beschikbare ruimte klein, de graven in deze periode zijn (weer) van de rijken. Dat betekent familiegraven en die zijn per definitie groot. Aan strak uitgezette paden liggen aan weerszijden de graven. Aaneengesloten. Vele zijn gerestaureerd, slechts de tombes tegen de steile rotswand zijn ongeschonden opgegraven. Aan de hand van hun voorbeeld heeft men een groot gedeelte deskundig gerestaureerd.
Veel van mijn tijd heb ik doorgebracht onder een boom met roze bloesem, kijkend en overpeinzend. In latere eeuwen richtten de Romeinen hun steden ook in volgens een gelijkend patroon. Rechte wegen, uitkomend op de hoofdweg. Goed gejat, zou ik zeggen.
Niet alleen de indeling is geweldig, ook de dodenhuizen zelf. Huizen? Op het eerste gezicht lijken het vierkante uit tufsteen opgetrokken tombes. Van de buitenkant zijn ze vierkant, van binnen treft men een voorruimte aan, dan het graf met een aantal ligbedden en boven hun hoofden het schuine dak. Een huis in de tombe als het ware. Boven de ingang staan de namen van de begraven families, in Etruskisch!! Van dit relatief klein grafveld, stammen de meeste inscripties! De taal te ontcijferen werd hierdoor vergemakkeld.
De tombe werd afgesloten met een op maat gehakte stenen deur.
De beheerders vertelden dat overal rondom het opgegraven gedeelte nog meer tombes liggen. Waarschijnlijk uit oudere periodes. Gebrek aan geld en interesse van de universiteiten heeft alleen tot de huidige situatie geleid. Zij zouden liever zien dat er weer wat roering komt en zij meer bezoekers trekken. Nu voelen ze zich buiten de attracties van Orvieto staan, een beetje vergeten. Dat is m.i. nu juist de charme. Toen ik er was, heb ik geen andere toerist gezien. Ik hoop dat het straks in Pompeï ook zo is (hihihi).

Etrusken, deel 11, Tombe del Leopardi

Waar moet ik beginnen, bij de meest geslaagde dag van deze reis, of toch een tijdje terug? Ik kies voor het laatste. Als kleine (!) jongen hoorde ik al over de Etrusken, toentertijd werden veel graven geopend en kwamen er onbekende voorwerpen naar boven. “Waar komen ze vandaan, wat voor taal is dit?” U kunt zich de vragen voorstellen.
De jaren gingen voorbij, ik specialiseerde mij in de prehistorie van Nederland.
Op een dag kreeg ik een boek in handen over de Etrusken, mijn oog viel op een afbeelding uit de Tombe del Leopardi. Genoemd naar de twee luipaarden die elkaar al eeuwen aankijken. Daar moest ik heen, dat stond vast.
Vandaag was het dan zover. Ik heb er een (amateuristisch) filmpje van gemaakt. T.z.t. zal ik deze posten.
De kleuren zijn hier het “verst” gebleven vergeleken met de andere tombes in de Necropolis. Tarquinia, of Tarquinii, Tarchuna of Tarchna zoals de Etruskische naam is, herbergt 90% van alle overgebleven muurschilderingen uit de tijd van de Etrusken. Dit omdat ze op een gepleisterde ondergrond zijn geschilderd, vocht had dus minder uitwerking op de fragile kunstwerken. In andere Necropoli zijn ze op de kale rotsen geschilderd en door vochtinwerking verloren gegaan.
De graftombes zijn versierd met hele gewone afbeeldingen van het dagelijks leven. Veel jachtscenes, banketscenes, symposia -feestelijk drinken- waaraan zowel de mannen als de vrouwen deelnemen. In de Griekse wereld en de Romeinse was dit totaal ondenkbaar. Alleen prostituees mochten zich onder het mannelijk gezelschap mengen. Muzikanten vermaken de aanliggenden. Meestal werden mensen geschilderd in de kracht van hun leven
Vrouwen werden afgebeeld met een wit lichaam, de mannen met een rode huid.
In 2004 kreeg de Necropolis van Tarquinia de status van “UNESCO Werelderfgoed”.
Ik moet zeggen dat de Italianen er alles aan doen om hun cultureel erfgoed te bewaren. De dromos -de lange, open ingang naar het graf hebben ze overdekt. Van de buitenkant lijkt het op een huisje, puur om geen water (=vocht) toe te laten in de kwetsbare tombe. Deze laatste hebben ze afgesloten met een glazen deur. Een druk op de knop laat het licht tijdelijk aangaan waardoor de fresco’s even zichtbaar zijn. Net niet lang genoeg om het  elektronisch beheerste binnenklimaat te verpesten.
Helaas kun je in enkele tombes niet door het glas kijken. De condens druppels versperren je het zicht. Hopelijk stelt men in de nabije toekomst niet alle graven meer open. Meer wisselen! Het is het behoud van deze unieke site.
In 281 voor Christus kon de Etruskische stad haar onafhankelijkheid niet meer bewaren. Ze werd veroverd door de Romeinen. Langzaam maar zeker ging ook de cultuur verloren, wat blijft zijn de graven. Laten we er zuinig op zijn!!

Etrusken, deel 12, iets over hun taal

Een goede vriendin van me wilde iets weten over de taal van de Etrusken. Het ontstaan, de uitspraak en waarom het verloren is gegaan.
Tja, dat zijn een heleboel vragen waar ik hulp bij nodig heb. Gelukkig las ik tijdens de voorbereiding het uitstekende boek Etrusken, vrouwen van aanzienmannen met macht  (red.: Lulof en Van Kampen). Met mijn uittreksel bij de hand, durf ik me er aan te wagen, zonder de pretentie te hebben er veel van af te weten.
Toen ik een aantal dagen geleden in Orvieto in de Necropolis Crucefisso del Tufo was, vertelde de beheerder mij met trots dat het aan de hier gevonden inscripties te danken was dat het Etruskisch is ontcijferd. Hij vergat er(bewust?) bij te vertellen dat het in “zijn Necropolis” alleen om familienamen gaat. Korte inscripties en geen woorden uit het verdere Etruskische leven. We kennen ongeveer 11.000 inscripties, een tekst met 1330 woorden is daarvan het langst. Niet in Italië gevonden, nee in Oostenrijk. Ook daar niet uit afkomstig, nee ze komt uit Egypte! Een gemummificeerd persoon was met linnen ingewikkeld waarop Etruskische teksten stonden. Verzin het maar!
De meeste letters zijn ontleed -dank aan het boek- aan het West-Grieks alfabet uit streek van Napels. Van het eiland Euboia, alwaar een Griekse kolonie was gesticht.
Een aantal Etruskische letters zijn ontleed aan het Korintisch alfabet, terwijl de letter (!) 8 een f betekent en mogelijk door de Etrusken zelf is bedacht.
De oudste Etruskische inscripties dateren uit de 8^e eeuw. Toen gebruikten de Etrusken de b, d en de o nog. Later worden deze letters vaak weggelaten. Griekse Bèta wordt in het Etruskisch een p, de d wordt een t en de o een u (uitspraak oe).
Een voorbeeld: ADONIS = ATUNIS (uitspraak, Atoenis) De schrijfrichting is van rechts naar links. In mijn voorbeeld SINUTA! Om woorden te scheiden van elkaar gebruikte men : of zelfs drie punten onder elkaar. In mijn voorbeeld :SINUTA
Het vertalen van het Etruskisch is geen probleem, men weet nu hoe de taal in elkaar zit. Wat individuele woorden betekenen, daar heeft men meer moeite mee. Vergelijk het maar als wij een vreemde taal leren, meestal komen we nog wel op de uitspraak van een woord, maar de betekenis moeten we opzoeken. Helaas kan dat niet in het Etruskisch. Toch is er goede hoop dat met elke nieuw gevonden inscriptie in de loop der jaren de taal van de Etrusken verder kan worden ontrafeld. Overigens is het zo dat we al best een aardig eindje op weg zijn.
In 80 v. Chr. onderdrukte de Romeinse consul Sulla de Etruskische steden. Deze hadden de kant gekozen van zijn tegenstander. Dat moest bestraft worden. Het Etruskisch werd vervangen door het Latijn. Binnen twee generaties was de taal uitgestorven. Gelukkig leeft ze weer!

Etrusken, deel 13, iets over de vrouwen

Hoe durf je als man iets over vrouwen te schrijven. En dat in deze tijd, oppassen Vertellertje! Maakt u zich niet ongerust, waarover ik ga schrijven zijn tijdsbeelden. Met name Griekse en Romeinse historici hebben zich nogal uitgesproken uitgelaten over Etruskische vrouwen. Zonder uitzondering waren dat allemaal mannen!
Wist u dat de Romeinse keizer Claudius bijzonder gefascineerd was door de Etrusken? Deze erudiete man heeft een heel boekwerk aan hen gewijd. Helaas is het grootste gedeelte daarvan verloren gegaan. Ik ben wel benieuwd wat zo’n man over vrouwen in Etruskische tijd te zeggen had. Ik kan het wel raden! Ondanks wat films ons meestal wil laten geloven, speelden vrouwen in de Romeinse tijd een zeer ondergeschikte rol, gehoorzaamheid aan de man, zorgend voor het huishouden en het baren van kinderen. De man kon zijn vrouw naar believen straffen. Weinig verschil tussen vrouwen en slaven.
Tja, en dan de Grieken. Over een paar maanden staan de Olympische Spelen weer voor de deur. Tegenwoordig mogen vrouwen er aan meedoen. Gelukkig maar, anders zouden wij als Nederland zijnde nauwelijks medailles behalen. In de oudheid mochten vrouwen -op straffe van de doodstraf- niet kijken naar de spelen voor mannen! Zegt genoeg over hoe de mannen (!) aankeken tegen de vrouwen. Ja, seks! Afbeeldingen op  Griekse en Romeinse vazen genoeg, maar verder? Op Etruskische vazen treft je hoogst zelden dergelijk afbeeldingen aan!
Helaas hebben Etrusken geen geschriften nagelaten, misschien hebben we ze simpelweg nog niet gevonden! We moeten het dus doen met Grieken en Romeinen. Om met de eersten te beginnen, Theopompus schrijft dat vrouwen (in de Etruskische samenleving) gemeenschappelijk bezit waren, ze zijn mooi, verzorgen hun lichaam goed en lopen veelal naakt rond. Aan de banketten liggen ze op hetzelfde bed als de mannen. Bij de Grieken was dat ondenkbaar. Alleen prostituees mochten daaraan deelnemen. Terug naar de Griek. Als vrouwen zin hadden in seks, namen ze gewoon een man. Je kon dus ook nooit zeggen wie de vader van een kind was. Hohoho, dat is niet wat ik vind! Theopompus is nog aan het woord. Kinderen voeden ze gezamenlijk op. Dat dan weer wel.
Nog “fraaier” maakt de Romeinse historicus Titus Plautus het. “De bruidsschat moesten de vrouwen op hun rug verdienen!”
Waarom toch deze uitlatingen? Waarschijnlijk omdat het Etruskisch beeld van vrouwen heel anders was dan in de beide eerder genoemde historische perioden.
Omdat ze geen geschreven berichten hebben achtergelaten, moeten we het hebben van secondair bewijs. Laten we eerst eens kijken naar de fresco’s in de graftombes. Op de afbeeldingen liggen vrouwen met de mannen aan het banket. Ze zijn even groot geschilderd. Ze dragen prachtige kleding, rijk uitgedost, opgemaakt en heel opvallend soms met geblondeerd haar.
De grafgiften die de vrouwen meekregen onderscheidden in rijkdom en verering niet met die van de mannen. Toch verschilden de grafgiften. Veel had te maken met persoonlijke verzorging of met spinnen. Volgens Homerus is het weven en de knowhow het kenmerk van de hooggeboren vrouw. De graven van vrouwen met een lagere status kregen dezelfde voorwerpen mee dat de sekse en functie van de vrouw aanduidt, alleen kwaliteit en hoeveelheid en kostbaarheid verschilden.
In de literatuur heb ik een enkele keer een verwijzing gevonden naar een vrouwelijk persoon die een hooggeplaatste post beklede in het openbaar bestuur. Het is echter een uitzondering, maar het was mogelijk.
Nu komt toch mijn meest belangrijke aanwijzing voor een meer gelijkwaardige rol van de vrouw ten opzichte van de man, zeker vergeleken met de Grieken en Romeinen.
Vanaf de 7^e eeuw v. Chr. werd de familienaam van de vrouw vermeld! En misschien nog belangrijker; via de vrouwelijke lijn werd het burgerschap geërfd.
Ook bij de Etrusken een duidelijke onderscheid in rolpatronen, maar veel gelijkwaardiger. Een uitzondering in de oudheid!

Etrusken, deel 14, Banditaccia Necropolis in Cerveteri (1)

Wat is groot? Ik ben groot, maar er is altijd iemand groter!
Toen ik las dat het grootste Etruskische grafveld bij de plaat Cerveteri lag, kon ik me van haar omvang nog geen voorstelling maken. Inmiddels denk ik: “Groter kan niet!”
Als ik de geplaatste borden mag geloven beslaat het grondgebied dat is opengesteld voor het publiek 10 hectare. En dat zou nog maar één tiende van het totale oppervlakte zijn. Niet te bevatten!
De aardrug waarop de tombes liggen bestaat uit tufsteen (=gestolde lava). Makkelijk te bewerken met de gereedschappen uit die dagen. In gebruik is de dodenstad geweest vanaf de 7^e Eeuw v. Chr. t/m de 1^e Eeuw v. Chr.. Men schat dat er ongeveer 20.000 tombes zijn.
Ik vraag me dan gelijk af of ze allemaal opgegraven zijn, zo niet dan wil ik wel een handje meehelpen. Zo ken ik nog wel een paar jongens!
Toen ik hier aankwam werd ik opgeschrikt door het geluid van een bos; en grasmaaier. De site was gesloten en er werd druk gewerkt rondom de “top” tombes. Eén is spectaculair en uniek in zijn soort, maar daarover morgen meer. Vanachter het hek zag ik hoe het gras gemillimeterd werd en de paden aangeharkt. Want voor de €10,- aantree verwacht meneer de Verteller van het Oude wel een schoon paadje! Zou men dat in de oudheid ook gedaan hebben. Zorg voor de graven en de paden?
Trouwens, het ziet er wel een beetje te gelikt uit. We gaan het zien!
Vandaag ben ik in ieder geval het opengesteld gebied ingetrokken, langs paden zijn aan weerszijden tombes uitgehakt. Bovenop bevinden zich werkelijk kolossale, ronde graven. Je mag nergens in, in veel tombes staat water, geluid van kwakende kikkers komt je van verre tegemoet. Bijna alles is overwoekerd. Je voelt je nog meer op jezelf, niemand die met deze temperatuur dezelfde route neemt. Hagedissen die werkelijk elke steen in beslag hebben genomen schieten voor je weg, af en toe een slangetje dat je pad kruist.
En toen ging mijn telefoon! Weg illusie van alleen op de wereld, van onderzoeker, van … etc. Back to reality! De moderne wereld in de oude tijd!
Maar goed, alles gaat voorbij. Ook dit intermezzo.
Ik probeer me dan voor te stellen hoe het duizenden jaren geleden moet hebben uitgezien. De tufsteen is dan niet verweerd, misschien was de buitenkant wel bepleisterd. De familienamen waren nog goed te zien en overal moeten godenbeeldjes hebben gestaan.
De graven waren soms open, het publiek kon zo naar binnen. De bomen en struiken die nu de graven overwoekeren waren toen zorgvuldig weggehaald. Families zaten ritueel te eten bij hun gestorven geliefden. Offers werden gebracht. In de verte komt voorafgaand door klaagvrouwen een begrafenisstoet aan. Dansers en boksers begeleiden de stoet. Even later wordt de dode op zijn/haar stenen doodsbed gelegd in de prachtig beschilderde kamer.
Back to reality!
Nu ziet het grafveld er zeker indrukwekkend uit, maar waarschijnlijk gruwelijk voor de toenmalig levenden.
Ook deze necropolis kreeg in 2004 het predicaat “Unesco Werelderfgoed”. Speciaal vanwege de ronde grafheuvels, opgebouwd uit tufsteen met daar overheen een aarden heuvel. Binnenin liggen familiegraven uit de 7^e Eeuw voor Christus.
Ik maak me zorgen, het opengestelde terrein maakt een verwaarloosde indruk. Wees zuinig op je Etrusken!

Etrusken, deel 15, Banditaccia Necropolis in Cerveteri (2)

Over Nederlands bekendste archeoloog  – in ieder geval voor mij de meest tot de verbeelding sprekende-, Professor Van Giffen, gaat een bijzonder verhaal. Ik weet niet zeker of het gebeurd is, maar meerdere personen hebben mij dat meegedeeld.  Hij had in het verleden de bekende “steenkist van Diever” opgegraven. Op latere leeftijd heeft hij serieuze pogingen ondernomen om er zelf in ter aarde mogen worden besteld. Om begrijpelijke redenen heeft hij dit niet voor elkaar gekregen. Van Giffen ligt samen met zijn vrouw op het kerkhof van Diever begraven.
Mij bekroop vandaag een soortgelijk gevoel. Ik liep tussen de aristocratische graven uit de 7^e en 6^e eeuw v. Chr. in de Etruskische Necropolis van Cerveteri -Caeni geheten in de oudheid- .
Gisteren was ik nog uiterst kritisch over het behoud van de dodenstad. De natuur mocht bepalen, vandaag bepaalde de mens. De tombes en haar omgeving lagen er prachtig bij. Opschot van bomen had geen enkele kans. Zo stel ik me dat 2700 jaar geleden ook voor. Slaven -ja, die hadden de Etrusken- zullen verantwoordelijk gemaakt zijn om de graven te onderhouden. De rijken zullen zich alleen om de rituelen bekommerd hebben!
In dit “betaalde” gebied liggen 800 graven.
De een nog mooier dan de ander, allen keurig gerangschikt langs uitgehouwen paden waarin de karresporen duidelijk te zien zijn. Ze vallen onder te verdelen in drie categorieën. De eerste, de ronde, voorzien van een kleine dromos (toegangslaan) en simpele -er zijn uitzonderingen- kamers met ligbedden. In doorsnede vaak enorm en voorzien van een aarden heuvel. Soms meerdere ingangen met aparte grafkamers.
Ontstaan zo rond 750 v. Chr.. De vierkante, rond 700 mede in de mode, zijn ook voorzien van een aarden dak, maar zijn een heel stuk kleiner. Alleen een voorportaal en daarna de uitgehakte kamers. Het derde type, ergens in 650 v. Chr. ontstaan, loopt via de dromos schuin de grond in, klein voorportaal en daarna de grafkamers met ligbedden.
De grootste graftombe is genaamd “Tombe del Colonelli”, nergens een vermelding van de doorsnede helaas. Volgens het bijschrift was de grafkamer ontworpen voor één persoon, lange dromos en een grafkamertje. In de twee daaropvolgende eeuwen zijn er twee familiegraven aan de tumulus toegevoegd. Informatie gebaseerd op het aardewerk dat binnenin is gevonden.
Ik kan het bijna niet geloven. Het lijkt me eerder dat de tombe hergebruikt is, oorspronkelijk -gezien de omvang- zeker bedoeld om meerdere personen in te begraven en niet alleen een “kolonel”. Maar het kan, niemand die het ons met zekerheid vertelt!
Inmiddels heb ik meer dan 2500 kilometer omgezworven om hier te komen. En dat allemaal voor één graf; Tomba dei Rilievi! Ja,ja! Iets dat mooi iets, is ook de inspanning waard! Trouwens ook datgene dat niet zo mooi is, een beetje filosofische bui geloof ik!
Etrusken hadden een uitgebreide godenwereld, na hun dood zouden ze verder leven. Vandaar dat de gestorvene vaak omgeven werd door zijn/haar mooiste spulletjes. Je leeft immers verder. In de Egyptische dodencultus -nog een paar duizend jaar eerder- werden de wanden benut om middels prachtige tekeningen de verstorvene te voorzien van extra spulletjes voor het hiernamaals.
In de Tomba dei Rilievi (van de reliëfs) is iets daarop lijkend gerealiseerd. Op de gestucte wanden zijn beschilderde reliëfs te vinden van keukengerei (inclusief gril), wapens, touw, landbouwwerktuigen, huisdieren, schilden etc. Een complete inventaris.
De tombe is uniek, tot nog toe is er geen tweede met deze voorstellingen gevonden. Een inscriptie maakt duidelijk dat het om het graf van de familie Matuna gaat. Regenten. Misschien zijn ze wel in Egypte geweest.
Het was mijn reis in ieder geval waard!!

Etrusken, deel 16, Resumé