Alle berichten van Anne ten Brink

Turkse archeologie

Çatalhöyük, bijna 10.000 jaar oud dorp

Turkse archeologie: Tja, eindelijk een stukje over Çatalhöyük. Het heeft een tijdje geduurd, net alsof ik de inspiratie een beetje mistte. Ik kan u verzekeren dat zoiets niet het geval was. Ik ben juist overweldigd van wat ik daar aantrof.
Werelderfgoed sinds 2012, ontdekt in 1958.
Turkse archeologie: Het opgravingsterrein van Çatalhöyük.Çatalhöyük kent 18 bewoningslagen en gaat terug tot 7400 voor Chr. Een terrein vanÇatalhöyük, hoe het er uit kan hebben gezien 13 hectare geeft een schat aan waardevolle informatie weer. Çatalhöyük dateert uit de beginjaren van de landbouw en veeteelt. Dat maakt het juist zo interessant, plus het feit dat het een heel dorp betreft dat wordt opgegraven. De huizen daarvan zijn tegen elkaar aangebouwd, geen straat ertussen, ze zijn van in de zon gedroogde bakstenen.
Binnenin zijn de huizen bepleisterd. De daken waren de straten, soms moest je over het dak van de buren om bij je ingang te komen. Via een steile, houten ladder verschafte men zich toegang in het eigen huis. De entree was meestal aan de zuidzijde op het dak en diende ook voor frisse lucht en afvoer van rook. Aan de beneden zijde waren de huizen dus niet toegankelijk!!

Als een huis gerenoveerd moest worden, brak men de muren af en deze diende als fundament voor het nieuwe huis.
Een huis had een opslagkamer en een grote kamer. De muren van deze laatste waren zorgvuldig bepleisterd en glad gemaakt, er waren verhogingen aangebracht waarop men sliep of waaraan je kon werken.
De doden werden in het dorp en vaak in het huis zelf begraven. Onder de vloeren, heel veel onder deTurkse archeologie: Muurschildering in Çatalhöyük, replica haarden, onder de verhogingen in de kamer of onder de bedden. Lees voor een bijzonder fenomeen in de dodencultus een van mijn vorige artikelen.
Verder troffen de archeologen veel muurschilderingen en beeldjes in de huizen aan. Zowel op de binnen,- als de buitenmuren. In één kamer werd een plattegrond van Çatalhöyük aangetroffen. De oudste ter wereld en zeer gedetailleerd! Natuurlijk een super vondst voor de archeologen.
De afbeeldingen op de muur betreffen mannen met erecties, jachtscènes, rode herten en oerossen, maar ook gieren die eten aan hoofdeloze lichamen. Een soort van openlucht begrafenis waarna de botten weer verzameld werden.
In Çatalhöyük zijn veel schedels van dieren aangetroffen, blijkbaar hingen die aan de wand. In de laatsteTurkse archeologie: Çatalhöyük, gestileerde beren. eeuwen van Çatalhöyük zijn veel beeldjes van vrouwenfiguren gevonden. Waarom? Verering, vruchtbaarheidssymbool? Wie zal het zeggen.
En dan over de landbouw! Veeteelt, vooral in de bovenste lagen. Koe, geit en schapen werden gedomesticeerd. De hond werd gehouden als huisdier. Tarwe, gerst, erwten, amandelen, pistachenoten werden gekweekt. Archeologen vonden sporen van een boomgaard. Maar de jacht bleef ook belangrijk.
Gereedschappen werden gemaakt uit vergankelijke materialen, maar ook uit obsidiaan en vuursteen.
Men bakte haar eigen potten en beelden.
Dit alles valt te zien in een werkelijk schitterend museum bij de opgraving. Kosteloos, waar kom je dat nog tegen! Heel eigentijds en zeer zorgvuldig in haar uitleg. Daarna brengt u, al dan niet met een deskundige gids, een bezoek aan het opgravingsterrein. U zult u ogen uitkijken.
De “Verteller van het Oude” werd er stil van, dat wil wat zeggen!

Çatalhöyük (2)

Turkse archeologie: opgepimte schedel uit ÇatalhöyükIk heb het wel vaker geschreven: “Een jongensdroom kwam uit!”. Ik heb vandaag een bezoek gebracht aan Çatalhöyük. 
In het fantastische, bijbehorende museum kwam ik meerdere met klei opgevulde en met rode oker versierde schedels tegen. Nog nooit eerder gezien! Beetje onwennig en licht huiverend staarde ik er naar.
Archeologen vonden soms in een graf – binnenin een huis in Çatalhöyük- een compleet menselijk skelet met uitzondering van de schedel. Deze werd dan weer in een ander graf gevonden. Het vermoeden bestaat dat deze schedel toebehoorde aan een voorouder. Misschien moeten we wel denken aan een lievelings opa/oma. Wie zal het zeggen.  
De later overledene werd in foetushouding begraven met op zijn/haar buik de tweede schedel. Dicht bij het hoofd van de overledene. Twee dierbaren verenigd? Nogmaals, we weten het niet. Zou zomaar kunnen.
Het tweede hoofd werd zo mooi mogelijk gemaakt, misschien wel zo herkenbaar mogelijk.
Samen naar het hiernamaals.
Of het echt zo geweest is?

Fethiye, wereldberoemde graven

Aan de zuidkust in Turkije ligt de voormalige Griekse stad, want zo kunnen we haar eigenlijk wel noemen, Telmessos. Helaas is er niet veel meer van over. Het eens zo prachtige theater, de belangrijke haven, de woonplaats van een orakel, u treft ze niet of nauwelijks meer aan. Een aardbeving in 1856 en 1957 zorgde ervoor dat de oude stad en ook de huidige stad Fethiye met de grond gelijk werd gemaakt. De weder opgebouwde stad is echter een bezoek meer dan waard. Gelegen aan een beschutte baai -in de oudheid zeer belangrijk- floreert ze als nooit te voren.
Turkse archeologie: Telmessos/Fethiye, het graf van AmyntasNiet in de laatste plaats vanwege de prachtige Griekse en Lycische graven. Ik hoor u denken, hoe kan dat nu?
De vnl. Griekse graven zijn uitgehouwen in de rotsen, spectaculair en mooi om te zien. De Lycische graven zijn de bekende dodenhuisjes op een pilaar. Zie mijn bericht hierover elders in het “Nieuws”.
Deze laatsten staan her en der verspreid in Fethiye, de meesten kunt u aantreffen bij de rotsen waarin de uitgehouwen graven zich bevinden, aan de oostzijde van de huidige bebouwing. Hier vindt u de mooiste voorbeelden. Speciaal het graf van een zekere Amyntas. Dit tempelgraf isPrachtig bewerkte schijndeur van het graf van Amyntas uitgehouwen volgens Ionische principes. Een grote façade met twee Ionische zuilen tussen pilaren. De schijndeur is verdeeld in vieren, ter verfraaiing heeft men siernagels -uit steen- gehouwen. Binnenin treft u één kamer aan met drie stenen dodenbedden tegen de wand.
In dezelfde wand zijn nog vele fraaie graven uitgehouwen. Het mooie is, u kunt ze bezoeken! Het kost u twee euro en een heleboel zweetdruppels. Voor een Laaglander gaat het behoorlijk steil omhoog. De beloning wacht op u.

Boncuklu, ouder bestaat bijna niet

Op de foto ziet ze er lang zo leuk niet uit. In werkelijkheid is ze diep zwart, schittert in de zon en zegt: afslag van obsidiaan“Raap me op!” Dat laatste heb ik maar gelaten, in Turkije ten strengste verboden. Ik liep over een al wat oudere en enigszins verwaarloosde opgraving in het piepkleine dorpje Boncuklu. Negen kilometer verwijderd van Çatalhöyük. In het museum behorende bij deze wereldberoemde opgraving kwam ik de naam Boncuklu tegen. De kleine nederzetting zou nog ouder zijn dan Çatalhöyük, bovendien zou er keramiek gevonden zijn ouder dan 10.000(!!) jaar.
Bij aankomst bleek het terrein op slot te zitten. Maar weldra kwam er een moeder met twee dochtertjes op een scooter aangescheurd om mij het terrein te laten zien.  Heel vriendelijk allemaal, maar toch loop ik liever alleen rond. De jonge dames begonnen gelijk afslagen van obsidiaan te verzamelen. Het terrein lag er nog mee bezaaid, weliswaar allemaal kleine stukjes. En ja hoor, toen vond ik ook mijn eerste. Dank aan de meiden.
Ten behoeve van de bezoeker heeft men een aantal reconstructies uitgevoerd om ons een beeld teTurkse archeologie: Nagebouwd 10.000 jaar oud huis in Boncuklu verschaffen van de nederzetting. Dat is bijzonder goed gelukt. De huizen zijn veel kleiner dan in Çatalhöyük, deels in de grond gebouwd, de ingang zit gewoon aan de zijkant en er is ruimte tussen de gebouwen. Over Çatalhöyük een ander keer meer.
Terug naar obsidiaan. Dit is ontstaan uit snel afgekoeld lava en wordt dus gevonden in vulkanische gebieden. Het is een opaak zwarte, glasachtige steen soms met witte, grijze of rode vlekjes. Ik heb mijn geweihamers meegenomen. Misschien krijg ik nog eens de kans dit voor mij nieuwe materiaal te bewerken.
Slang Met z’n vieren liepen we rondom een van de nieuwe “oude” gebouwen. Men had ook een klein tuintje aangelegd, het tarwe stond hoog! Daarnaast lag een poel waarin de kikkers verschrikt hun toevlucht zochten bij onze nadering. Even later wilde ik -en mijn begeleiding- het kleine bijbehorende museum betreden. Even stonden onze harten stil, een 1 ½ m lange slang met de dikte van een mensenpols, versperde ons de weg. Gelukkig schrikken slangen ook -of zijn ze gewoon verstandig bij menselijke nadering- en ze kroop weg in de bosjes.
Even een fotootje ter herinnering genomen. Een mens moet thuis toch iets te melden hebben, nietwaar!

Een graf op niveau

Rijdend door Lycië, een streek aan de zuidwestkust van Turkije, vallen de merkwaardige grafmonumenten van weleer gelijk op. Ze zijn van vooraanstaande Lyciërs en hebben een prominente plek in de steden gekregen. Het gewone volk moest het doen met een begrafenis buiten de stad in een eenvoudig graf.dodenhuis Xanthos
Veel van de monumenten staan op een pilaar met daarop een dodenhuis. Letterlijk een huis van de doden, want dat moeten ze ook voorstellen.
Meestal is de deuropening deels verwoest door grafrovers en zijn de kostbaarheden eruit verdwenen. Dat doet echter niets af van de schoonheid. Sommige pilaren zijn aan de onderkant voorzien van grafkamers voor de familie. In Xanthos zijn misschien wel de mooiste exemplaren te zien. Het pijlergraf (zie eerste foto) roept echter vragen op. Het onderste gedeelte dat gebruikt is als graf is van eerdere datum dan het dodenhuis dat erop geplaatst is. Dat namelijk dateert uit de hellenistische periode.

Turkse archeologie: Harpij monument van XanthosBij het schoonste der schone graven, het harpij monument -tweede foto- hebben we te maken met een gevalletje roofkunst. Onmiddellijk valt de lichte kleur van het fries op. Het origineel is namelijk in Londen te zien. De Britten zijn wel zo “vriendelijk” geweest om gipsafdrukken te maken. Aan de hand daarvan heeft men het monument kunnen restaureren.
Door de opening zouden de asurn en geschenken van de koning die stierf tijdens de gewonnen zeeslag bij Salamis in 479 v. Chr. -tegen de Perzen-  geplaatst zijn. Op de zijkanten zijn harpijen te zien. Een vogellichaam, een vrouwen gezicht en vleugels. Deze creaturen -soms zelfs met kinderen in de armen –Geperste granaatappel brengen het lichaam van de dode naar het hiernamaals. De 5 ½ meter hoge grafpijler en ruim 1 meter hoge dodenkamer zijn uniek. Ik zou zeggen: “Geef terug die kunst!”
De zittende figuur op het fries krijgt geschenken aangeboden. Vnl. vruchtbaarheidssymbolen: haan, ei en granaatappel.
Hoe toepasselijk dat men bij de receptie granaatappelsap schenkt. Seher en ik hebben het ons laten smaken. Wel erg machtig, verdun het liever.

Syedra, aan de vergetelheid ontrukt

Dertig jaar geleden liet ik de oude stad links liggen. Totaal overwoekerd met af en toe een onduidelijk restant van een gebouw aan de oppervlakte. De steile helling maakte het geheel nog onaantrekkelijker.
Monumentale trappenopgang SyedraNu heerste er volop activiteit in Syedra, gelegen op 700 meter hoogte aan de kust van de Middellandse Zee en op 20 km afstand van Alanya. Archeologen zijn al meer dan twintig jaar bezig de stad op te graven en toegankelijk te maken voor het publiek. Ze zijn daar zeker in geslaagd, hoewel nog maar een gedeelte van de stad is opgegraven.
Syedra is vanaf de 7e eeuw v. Chr. bewoond geweest om uiteindelijk in de 13e eeuw verlaten te worden.
De moderne routing voor bezoekers leidt naar monumentaal trappen aan de zuidzijde van de stad. Deze wordt beschouwd als de hoofdingang tot de stad. Een beetje vreemd omdat karren met goederen deze hindernis zeker niet konden nemen. Zelfs lopend is het al een hele inspanning.
Eenmaal boven aangekomen ziet men aan de linkerhand een Romeins badhuis met mozaïeken. De opgraving daarvan is nog niet helemaal voltooid. Zelfs met temperaturen ver boven de dertig graden was men er aan het werk. Schapeau!
Voor het badhuis bevind zich een cisterne. Via een uitgebreid netwerk aan kanalen wordt deze voorzienPortico Syedra van water. In droge tijden heeft men zodoende altijd voldoende water bij de hand. Ook handig ten tijde van een beleg. En dat heeft de stad meerdere malen moeten doorstaan. De Romeinse keizer Septimus Severus feliciteert de mensen van Syedra die zich verzetten tegen de bandieten en heidenen die de stad aanvielen, zo valt te lezen op een teruggevonden inscriptie. Pontificaal stond de tekst in een blok gebeiteld langs de portico.
Een weg naar een heiligdom dat belangrijk was voor de stad. De grote zandstenen plavuizen en de 220 meter lange Ionische zuilengalerij waren overdekt met een houten dak. Aan het eind bevond zich een uitgehouwen graf met een nu nauwelijks meer te herkennen grafveld eerste christenen Syedrafresco. Blijkbaar het heiligdom waar religieuze handelingen werden uitgevoerd. Er boven valt een vroegchristelijk grafveld te ontdekken. Eenvoudig, zonder opschmink. Een gat in de grond -nauwelijks langer dan de overledene, zijkanten bedekt met platte stenen en afgedekt met bredere, waarna er een lage zandheuvel overheen werd gelegd.

Door Christenen werd het eerder besproken Romeins grafmonument gebruikt als doopgrot (!). Zie het maar al recycling!
Naast het grafveld is in de 11e eeuw een grote kerk gebouwd over de restanten van een voorganger.Turkse archeologie: weefgewicht
Doorlopend komt men terecht op de Akropolis en de niet opgegraven huizen. Aan de kant van de weg ligt veel archeologisch materiaal. Even bekijken en dan weer neerleggen. Absoluut verboden om ook maar iets mee te nemen.
Mijn begeleidster Uta en ik hebben vier uur rondgelopen in de stad. En nog hadden we alles bij lange na niet gezien. Compliment voor de archeologen. Zorgvuldig opgegraven en overzichtelijk voor het publiek gemaakt.

Troje, Troy, Truva

Turkse archeologie: Troje, uitzicht over de baai waar eens de Griekse schepen lagen.Voor dat hij erop uittrok om (o.a.) het Perzische Rijk te veroveren, bracht Alexander de III van Macedonië, beter bekend als Alexander de Grote, in het voorjaar van 334 v. Chr. een bezoek aan Troje. Niet zomaar, nee vanwege zijn verering van de Griekse held Achilles, die volgens de overlevering voor de poorten van Troje gestorven is aan een wond in zijn hiel veroorzaakt door een afgeschoten pijl van Paris (de ontvoerder van de schone Helena).  Alexander bracht er een offerande aan zijn voorbeeld om vervolgens tien jaar vechtend de wereld over te trekken.
Iedere keer als ik met de auto naar Turkije rijd, breng ik ook een bezoek aan Troje. Tot zover de enige vergelijking tussen Alexander en mijn persoontje.
De eerste keer dat ik in de vml. Trojaanse stad kwam was in jaren 80 van de vorige eeuw. Ik liep erTroje, oostpoort met bastion en muren. helemaal alleen rond, geen toerist te zien. Ook geen informatieborden etc. Alleen een aanduiding in welke laag van Troje ik mij bevond. Je moest maar tussen de ruïnes doorlopen, geen touw aan vast te knopen. Geheel verward verliet ik de stad. Ze was minder groot dan ik verwacht had, van haar imposante verdedigingsmuren was nauwelijks iets te zien. Nee, ik kon me niet voorstellen dat dit Troje was.
Tien jaar later heb ik nog twee maal een bezoek gebracht aan de door Heinrich Schliemann ontdekte stad.
Het werd er drukker, bewakers verschenen, boeken waren beschikbaar en er stond een reusachtig kitscherig houten paard waar toeristen inklommen.  Ik begon dingen te herkennen. Zo is Troje VI, de laag waar mijn belangstelling naar uit gaat. Ze dateert tussen 1700 en 1250 v. Chr., helaas nog steeds weinig info ter plekke. De dikke ommuring van Troje was slechts op enkele plaatsen gevonden. De stad leek nog steeds te klein.

Troje, zuid poort met bastionHoe anders in 2024. De muren zijn ontdekt in het dal, fantastische rondgang door middel van een nieuw aangelegd houten pad voor toeristen. Fantastische informatieborden, veel gekwalificeerde gidsen. Een nieuw, modern ingericht, museum. Vele nieuwe opgravingen en restauraties. Kortom Troje, met haar 9 opgravingslagen begint te leven.  De enige toerist ben ik al lang niet meer, met busladingen komen ze. Vooral vroeg in de ochtend, daarna wordt het rustiger.
Voor de liefhebber een opsomming wat er te zien is uit het Troje van Homerus.
De oostelijke muur -6 meter hoog- welke rondom de citadel loopt, 330 meter van de 550 m is nog steeds te zien. Evenals een bijbehorende verdedigingstoren. De oostelijke poort met daarachter de koninklijke paleizen.
De noordoostelijke bastion. Tenslotte de zuidelijke poort, welke vml de hoofdingang van de stad was. Daar vond Schliemann ook de ”schat van Priamus”, de oude koning van Troje. De gouden juwelen etc.Troje. Noord-Zuid doorgraving van Schliemann. hebben echter niets met het Troje van Homerus te maken, ze dateren van veel eerder. Hij nam ze mee naar Berlijn waar ze uiteindelijk in het Pergamon museum terechtkwamen, nadat hij zijn vrouw ermee getooid en gefotografeerd had. Tijdens de oorlog zijn ze zoekgeraakt. Onlangs werd bekend dat een speciale eenheid van het Rode leger in 1945 de schat heeft veilig gesteld en mee naar Moskou heeft genomen. In het Poesjkin museum schijnen ze te zien te zijn. Waarschijnlijk krijg ik ze niet meer te zien.
Maar Troje, door alle verbeteringen krijgt het iets van zijn oude glorie terug. Ga eens kijken!

Onbereikbare Griekse inscriptie

Overzicht Damlica siteSoms is het moeilijk om je doel te bereiken, vandaag mocht ik dat weer eens ervaren. In het plaatsje Damlica, gelegen naast de Euphraat aan de weg Adiyaman – Sanli Urva is nog niet zo lang geleden een begraafplaats ontdekt uit de tijd van koning Antiochos en zijn zoon Mithradates II. Ik was bijzonder geïnteresseerd in een inscriptie die daar te vinden zou zijn in een graf. Uitgehouwen in de rotsen en bestaand uit twee verdiepingen. Elke etage bestaat uit meerdere kamers, waarbij de onderste laag gebruikt is om te wonen(!).
De inscriptie, het enige wat onderzocht is van de gehele site, vermeldt dat de voltooiing geschiedde onder leiding van een zekere Ariaramnes -de architect van koning Mithradates II-, verder kunnen we e.e.a. lezen over Antiochos. Hij wordt niet meer met zijn volledige titulatuur aangeduid, vooral het woordje “God” ontbreekt. Ten tijde van de realisatie van de graven moet Antiochos dus overleden zijn. Een roerige periode in de geschiedenis van het koninkrijk Kommagene. Zijn zoon probeert met alle macht onafhankelijk te blijven van Rome, hetgeen hem niet zal lukken.
Over deze tijd weten we niet veel, daarom is ze zo interessant. Ik hoopte er nog meer aanwijzingen te vinden. Helaas werkt de natuur niet altijd mee. Recent zijn enorme rotblokken naar beneden gegleden en versperren de bezoeker de toegang over het toch al smalle paadje. Ik strandde 10 meter voor de ingang!!Kommageens graf Damlica

Ondanks de teleurstelling heb ik een prachtige tocht gemaakt, door de Euphraat gelopen, steile hellingen beklommen en diverse bewoningsplaatsen uitgehouwen in de rotsen uit latere perioden mogen aanschouwen. Maar bovenal de natuur en de gastvrijheid van de mensen mogen genieten.
Ik moet er zeker weer naar toe en hopen dat de natuur dan meewerkt.

Een jongensdroom komt uit op de Euphraat

Als kind droomde ik er al van om eens de Euphraat te mogen bevaren. Ik heb er dus lang op moeten wachten, maar vandaag was het eindelijk zover.
Turkse archeologie, varen op de EuphraatTurkse archeologie: Verteller van het Oude op de EuphraatOp de weg tussen Kartha en Siverik heeft de Turkse overheid een prachtige brug neergelegd. Nog niet zo lang geleden kon dit stuk over de Euphraat alleen via een veerbootverbinding overwonnen worden. Door de brug is deze laatste overbodig geworden en ligt ze sindsdien aan de ketting, hopende op betere tijden. Helaas laat het toerisme in deze uiterst rustige regio het afweten. Al drie jaar wacht men tevergeefs op terugkerende groepen. Wie weet kan dan de veerboot weer eens gebruikt worden. Via een goede kennis -Bayram- kregen we -reisgenoot Kees en de Verteller van het Oude- de tip om bij een lokale visser langs te gaan.
Tussen twee vangsten door zou hij wel tijd hebben om ons rond te varen. Uiteindelijk -na een aantal vergeefse pogingen- kwam de droom vandaag uit. Het polyester bootje van 5 meter lengte heeft ons veilig over de indrukwekkende rivier gebracht. Ze is vele malen breder en dieper dan in vroegere  tijden. Het water van de rivier wordt opgestuwd door Atatürk dam. Helaas werden ook diverse historische sites uit Kommageense tijd (zie website) onder water gezet. Een van de belangrijkste, een cultplaats, tegenwoordig Gerger Kalesi geheten ligt veilig 100 meter boven de Euphraat. En daar zijn we naar toe gevaren. Onderweg adembenemende rotspartijen, een waterslang die een visje aan het verslinden was, grote roofvogels, Romeinse graven, tientallen duiven, duizenden vissen in allerlei soorten en maten.
Maar bovenal de indrukwekkende moederrivier! Nu alleen de Tigris nog, maar dat zal nog wel even duren!

Een hete vuistbijl

Al jaren zoek ik in het Zuidoosten van Turkije naar vuistbijlen. Tot nu toe met heel veel succes.
In de diepe dalen van de uitlopers van het Taurusgebergte moet vroeger heel wat groot wild hebben gelopen. En te oordelen aan de tientallen vuistbijlen die ik soms vind op een akker, zal er ook veel op hen gejaagd zijn. Verteller van het Oude vindt vuistbijl langs de kant van de weg
Opgetogen en vol verwachting trok ik vandaag met mijn zoekmaatje Kees erop uit. Kamera’s en notitieblok in de aanslag, want meenemen is natuurlijk uit den boze. Na een reis van anderhalf uur, waarbij de temperatuur boven de 45 graden steeg, wachtte ons een bittere teleurstelling. De gewassen stonden nog volop te groeien. Bezichtiging van de hotspot(ten) bleek niet mogelijk. Dan maar van de nood een deugd maken en in de berm zoeken. 22 cm lange vuistbijl uit Adiyaman
En jawel hoor. Een prachtexemplaar, weliswaar aangetast door de tands des tijds en de vele akkerbranden, lag op mij te wachten. Tweeëntwintig centimeter lang, bifaciaal bewerkt en duidelijk bedoeld voor het grotere werk. Oprapen was bijna niet mogelijk, de buitentemperatuur zat ook in de steen!

Vuistbijlen vinden, fotograferen en liggen laten!

De hitte was bijna ondraaglijk, we spreken over het jaar 1999, zonder mededogen scheen de koperen ploert onophoudelijk op het dak van de minibus. Alle ramen stonden open, maar de hete bries zorgde nauwelijks voor verkoeling. Ik kon  nauwelijks geloven dat ikzelf deze safari -zo noemde de Turkse chauffeur de onderneming- bedacht had. De hele dag was ik al op zoek naar artefacten geweest. En wat had ik een bijzondere dingen gezien! Het begon in alle vroegte, de temperatuur bedroeg nog maar 25 graden, met een bezoek aan een tweetal prachtige Romeinse graftombes. Een paar kilometer verderop lag een verticaal doorgesneden bewoningsheuvel (hüyük), afgegraven bewoningsheuvelondenkbaar in Nederland maar een eldorado voor steentjeszoekers. Een tijdje later was een Romeinse mijlpaal(!) aan de beurt, ze lag direct naast de stoffige  kiezelweg waarop wij onze tour vervolgden.
Op de aanpalende akker lagen duizenden neolithische afslagen, ik voelde mij in het Walhalla. Maar dan die hitte! De temperatuur vlak boven het aardoppervlakte liep op tot over de 50 °C, teveel voor een normaal gesproken redelijk koele Nederlander. In de verte ontwaarde zich een riviertje, een verfrissende duik lonkte. De weg er naar toe was duidelijk niet gemaakt voor auto’s, de gaten waren soms een meter diep. Na een gigantische omweg arriveerde ik tenslotte bij de rivier.
Tot mijn verbazing was de naast gelegen akker net afgebrand (verbranden van het kaf). Even verderop lag zelfs een hüyük. Weer zo’n historische plek, zoals er velen zijn in dit prachtige land. Na uitgestapt te zijn droogde mijn -van het zweet nat geworden- blouche  binnen enkele tellen op. Ik lette meer op de anderhalf meter lange slang die voorzichtig tussen doornen laverend, een veilig heenkomen zocht.  Twee bijeneters zweefden door de lucht, hun Turkse vuistbijl in situprachtige felle kleuren zou een ieder hebben bekoord.
Vol bewondering keek ik hen na, vervolgens richtte mijn blik zich op de grond voor mijn voeten. En daar lag ze, ik kon mijn ogen niet geloven. Voor het eerst van mijn leven aanschouwde ik in de natuur een vuistbijl! Geen twijfel over mogelijk, tweezijdig bewerkt, snijdende kanten en een (enigszins afgeronde) punt.
Wat was ze groot! Achter vitrines had ik natuurlijk wel diverse exemplaren mogen aanschouwen, maar die waren allen rond de 10 centimeter. Dit exemplaar was ongeveer 25 cm lang en woog tenminste een kilo. Ik voelde mij een soort Indiana Jones, 4500 kilometer van huis en een spectaculaire ontdekking doende. Toen de rust weer een beetje in mijn gemoed terug was gekeerd, ontdekte ik een verborgen vuistbijlnog meerdere exemplaren. In totaal 12 (!) om precies te zijn. Allen liggen ze op een plateau, 25 meter daaronder  stroomt de dieper in het landschap uitgesleten rivier. Alsof de vroegere gebruikers van de vuistbijlen speciaal op deze plek hun gereedschap maakten om hun pas gedood voedsel te ontleden.
Niets meenemen van het gereedschap, gewoon binnen een paar minuten ter plekke maken. Bruikbaar vuursteen ligt er genoeg. In een klein museum vond ik de Turkse datering, tussen 150 KA (zoals dat tegenwoordig heet) en 500 KA.  Een ruime datering welke aangeeft dat het onderzoek er naar nog in de kinderschoenen staat.
Vele malen ben ik terug geweest, op deze en andere plekken heb ik meer dan 100 vuistbijlen mogen aanschouwen. Mooie afslagen, gefabriceerd met de zgn. Levallois-techniek kwam ik niet tegen. Dat maakt een datering van 300.000 jaar (300 KA) en ouder het meest waarschijnlijk.
U vraagt zich af of ik inmiddels een uitgebreide collectie bezit? Het antwoord is “Nee!”. Ten eerste is het streng verboden artefacten mee te nemen en ten tweede, ze horen in Turkije thuis! Dus fotograferen, inmeten, tekenen etc.! En laten liggen!
De zon kan me niks meer schelen, ik weet dat er na elke tocht een prachtige beloning wacht. Volgend jaar maar weer.

Zo maar 100 graven!

Turkse archeologie: Romeinse graven KuyuluWat ligt de geschiedenis hier toch voor het oprapen. Af en toe moet je er een paar uur voor reizen, maar dan krijg je ook wat te zien. Vooral in de omgeving van Adiyaman, de hoofdstad van de gelijknamige Turkse provincie, liggen nog tientallen niet of nauwelijks opgegraven sites. Zo ook in bij Kuyulu. Bovenop een heuveltop, brandend in de zon, ligt een vermoedelijk Turkse archeologie: Kuyulu, in een Romeins grafRomeinse steengroeve met aan de zuidelijke zijde een honderdtal graven. Alleen de graven zijn haastig opgegraven. Ze bevatten alleen een trap naar beneden, waarna de deur van het graf komt en de dodenbedden zichtbaar worden.
Allen uit dezelfde periode. Ik denk zo 1e eeuw voor Chr. tot 1/2e eeuw Turkse archeologie: Romeinse steengroeve Kuyuluna Chr. Er zijn geen  sarcofagen, of inscripties gevonden. In een paar zijn nog kleurpigmenten te vinden. Voor een goed onderzoek moet men snel zijn, helaas voor de site zijn er nog zovele andere historische plekken die op zoek zijn naar een archeoloog. Waar moet men ook beginnen?

Of de steengroeve ten tijde van de necropolis in gebruik was, of juist erna, is niet bekend. Kortom, nog veel werk te doen.

Stenen cirkels en megalithische graven

Losse verhalen over een mysterieus onderwerp. Op mijn reizen kom ik ze regelmatig tegen -zowel de geheimzinnige menhirs als op hunebed gelijkende megalithische graven-, iedere keer ben ik weer onder de indruk. Vanaf nu zal ik onze ontmoetingen op mijn website bijhouden.

Op stap met Obelix (1) De kennismaking

In de voorbereiding op deze reis had ik al het een en ander gelezen over de megalieten van Carnac. Ze was immers volop in het nieuws vanwege de toelating tot de Wereld Erfgoedlijst van UNESCO. Maar dat was niet de reden waarom ik hier naar toe ben gegaan. Ik wilde de enorme rijen met opgestelde menhirs zo wie zo eens gezien hebben.
Ménec, een paar menhirsMijn geest kon niet begrijpen dat de prehistorische mens zoveel moeite stak in het kilometers lange, rijen breed, opstellen van deze zware -ook nog eens bewerkte- stenen.
Ik sta in het plaatsje Ménec, voor twee dagen gereserveerd op een camping (Kerabus), op vijfhonderd meters van de menhirs.
Hier staan over een afstand van vier kilometer ruim 3000 van deze stenen opgesteld. Op plaatjes gemaakt met een drone, ziet het er allemaal redelijk overzichtelijk uit. Maar op de grond is een ander verhaal. De rijen zijn duidelijk minder zichtbaar en de afstand is moeilijk in te schatten. Je eigen richting vinden is niet zo moeilijk, de megalieten staan perfect oost-west uitgericht. De menhirs in het oosten zijn kleiner dan in het westen, waar ze “steenvast” (hihihi) eindigen in een cirkel van grote menhirs. Toeristen treintje Ménec Met Verteller van het OudeVolgens de stem in mijn koptelefoon was dat vanwege het feit dat alleen Druïden het daar aanwezige heiligdom mochten betreden en andere gelovigen er buiten moesten blijven. Ben benieuwd hoe zij aan die wijsheid komt. U hoort het goed, mijn koptelefoon! Bij het zien van zoveel indrukwekkends -10 minuten nadat ik op de camping was gearriveerd-  sloeg me de schrik om het hart. Wat zijn er hier veel monumenten! En waar liggen ze allemaal? Per jaar bezoeken 500.000 belangstellenden de monumenten, genoeg om een bloeiende toeristenindustrie op te zetten. Een uur lang toeren met een treintje voor €8,- langs de bijzondere plaatsen. Helaas eerst drie kwartier door de stad en verhalen over de drumband en de jachthaven aan te moeten horen, voordat het echt interessantoude doos. foto Menhir Ménec werd. Kunt u zich voorstellen; de Verteller van het Oude geheel onder de indruk, zwijgend achterin een overvol toeristentreintje. Niet kunnen vertrouwend op zijn kennis van het gebied en totaal overweldigd.
Dit is zo’n beetje het uitgangspunt voor morgen. Dan wordt het elektrisch aangedreven stalen ros gepakt en zullen de eerste lacunes in mijn brein gevuld zijn. O ja, mijn populaire titel heeft eigenlijk niets uit de staan met de monumenten. Het klinkt wel leuk en Obelix droeg (smeet) tenslotte ook menhirs. Alleen 5000 jaar later! Men neemt namelijk aan dat de monumenten tussen 5000 en 3000 v. Chr. gebouwd zijn.
Ik heb maar snel een boek gekocht, vanavond doorlezen en morgen gedegen voorbereid op pad.

Op stap met Obelix (2) Het land van de Menhirs

De hoofdstad van het Neolithicum wordt Carnac in Bretagne wel genoemd. Een vleugje overdreven als u het mij een maand geleden gevraagd had. Na vandaag denk ik er wel een beetje anders over. Ik had voor mijzelf een fietstocht uitgestippeld langs kenmerkende Neolitische hoogtepunten, daarbij geholpen door een toeristische kaart met daarop Menhirs, rijen van megalieten, grafheuvels en dolmen. Vooral naar deze laatste was ik benieuwd. In mijn geest bestaat ze uit vier staanders en daar bovenop een grote zware Dolmen de Mané Brazildeksteen om de grafkamer af te sluiten. Hier in Frankrijk is ze de benaming voor allerlei soorten Neolitische stenen graven. Groot was dan ook mijn verbazing toen ik een hunebed tegenkwam -overigens is een dolmen, grafkamer in Eext, volgens de Nederlandse indeling ook een hunebed-, genaamd “Dolmen du Mané Brazil. Voor de aparte benaming heb ik geen verklaring kunnen vinden. Een kort stuk gang is bewaard gebleven. Net als de grafkamer. Deze meet bij benadering 3m bij 2,5 meter en was oorspronkelijk voorzien van drie dekstenen welke hedentendage spoorloos zijn. In 1850 is ze al opgegraven, zestien jaar later heeft een oude bekende van de Drenten haar getekend en topografisch vastgelegd. Ik heb het over William Lukis, de man heeft samen met zijn maatje Dreyden van 1 t/m 22 juli 1878 ongeveer 40 hunebedden in Drenthe bezocht en gedocumenteerd. Over de beide mannen kocht ik een aantal jaren geleden een prachtig, door Wijnand van der Sanden geschreven, boek; “In het spoor van Lukis en Dreyden”. Anders had ik nooit van hem gehoord. Verrassend dat één van hen hier ook werkzaamheden heeft verricht. De vondsten uit het hunebed -ik blijf het toch zo noemen- liggen in het museum van Carnac, iets voor morgen!Dolmen er roch feuet
Ik heb vandaag zo’n 10 dolmen bezocht, allen voor mij hunebedden. De meesten waren ingetekend door Lukis. Ik begrijp nu ook waarom de man zo nieuwsgierig was naar de Drentse graven. Hij was op zoek naar overeenkomsten, begrijpelijk omdat de afstand tussen Carnac en Drenthe zo’n 1000 km bedraagt.
Ik wil u nog één door hem gecartografeerde hunebed niet onthouden. Die van de Roch-Feutet. Acht grote draagstenen met daar bovenop twee dekstenen. Ervoor een korte gang, die oorspronkelijk langer moet zijn geweest. Drie draagstenen en een deksteen vormen de lage ingang. De dekheuvel is nog goed zichtbaar. Ze staat op het hoogste punt in de omgeving, van verre zijn haar imposante stenen zichtbaar. Tijdens de opgraving in de 19e eeuw zijn fragmenten van een gepolijste bijl, 2 pijlpunten met vleugels, keramiek (fragmenten van versierde bekeraardewerk) en gecremeerde botten (3 menselijke tanden, paardentanden) gevonden.
De reus van le maninoHet voert een beetje te ver om alle bezochte graven en menhirs hier op te sommen. De reus van Le Manio springt er echter uit. Deze grootste menhir van Carnac en omgeving -meer dan 6,5 meter hoog- mag zich verheugen op veel belangstelling. Menhirs werden vaak opgericht bij graven. Er zijn er hier vier gevonden. Aan de voet van de menhir lagen vijf, geslepen stenen bijlen en er zijn slangen onderin de reus gegraveerd. Tegenwoordig moet men op gepaste afstand blijven, de massa’s toeristen en vandalen hebben voor de stabiliteit niet veel goeds gedaan. De top doet denken aan een hoofd, vandaar de naam. Waarschijnlijk heeft de bliksem een rol gespeeld bij het vormen ervan.
Even voorbij de reus begint een overweldigende hoeveelheid aan uitgelijnde menhirs. Hier in Carnac liggen er zo’n 3000 verdeeld over drie van elkaar gescheiden concentraties. De grootste is die van Le Menhir uitlijning KermarioMénec. Twaalfhonderd menhirs verdeeld over twee velden en gegroepeerd in 11 rijen. De kleinste menhirs (0,9m) bevinden zich (altijd) aan de oostzijde, de circa 3 meter hoge aan de westzijde. Hier hebben de archeologen ook de resten van een nederzetting gevonden. Echter niet in alle drie de concentraties. Door één loopt een stenen weg, maar verder is er binnen de uitlijning geen menselijke activiteit aangetroffen. Waarvoor ze diende? Men weet het niet exact. Vermoedelijk een religieuze betekenis, te meer omdat er altaarstenen tussen de grootste menhirs zijn aangetroffen.
Gedurende mijn 25 kilometer lange fietstocht heb ik meer graven gezien dan waar ook ter wereld. Ik zit dit verhaal dan ook te typen terwijl ik nog zwaar onder de indruk van al het aangeschouwde ben.
Puntje van kritiek: de bewegwijzering kan veel beter en bij de kleinere monumenten (m.n. de dolmen) ontbreekt elke informatie.
Ik blijf hier nog een dagje langer!!

Op stap met Obelix (3) Ergernis van de Verteller van het Oude

Een Fransman beweerde bij hoog en bij laag dat niet de rijen met menhirs de mooiste monumenten van Carnac zijn, maar dat die eer aan de tumulus van St-Michel toekomt. Ik had haar in de verte al zien liggen, ze steekt majestueus boven het landschap uit en vormt een richtpunt voor alle toeristen -zoals ik- die weer eens hopeloos verdwaald zijn.
ingang tumulus en kerk St-MichelIk had er zin in, opgetogen stapte ik op het onmisbare fietsje en toog erheen. Even een paar feitjes; de tumulus is 125 m lang, 65 m breed aan de basis en 16 m breed aan de top, ze heeft een hoogte van 12 m. Geen kleine jongen -of dame-, zult u zeggen.
In 1862 werd met de eerste opgraving begonnen, vanaf de top gaten boren om te kijken of zich ergens een grafkamer bevond. Twee jaar later werd deze inderdaad ontdekt, de verstevigde muur -rondom de tumulus aanwezig en ervoor zorgend dat er geen aarde en stenen naar beneden kon vallen- werd doorbroken en een grafkamer blootgelegd. Een centrale grafkamer met diverse zijkamers. Prachtige voorwerpen werden aangetroffen, diverse bijlen en waardevolle kralensnoeren alsmede menselijke en dierlijke resten. In de 20e eeuw werd een andere ingang ontdekt. Van twee zijden kon men dus dit belangrijke graf bezoeken. Ze zal zeker zijn opengesteld, de gestorvenen -mannen of vrouwen(?)- moeten van een hogere klasse zijn geweest. Immers voor wie wordt anders zo’n enorm monument gebouwd.Overzicht grafkamer St. Michel - Carnac
Laat ik zo langzamerhand toekomen aan mijn ergernis. Tweehonderd jaar geleden ging het om schatgraven, ik kan het niet anders zeggen. De structuur van de heuvel is verstoord. Zo erg dat er beton ingezet moest worden in de grafkamer, op de vloer en in het plafond om instorting te voorkomen. Toeristen -waaronder ikzelf- klimmen nog steeds de heuvel op, daarmede nog meer schade veroorzakend. Mea culpa!
Maar daarmede zijn we er nog niet mee. Sinds 1700 bouwen Christenen er een kerkje. Ja, bovenop de heuvel. Inmiddels drie keer verwoest door geweld. En het staat nu weer op instorten. Ze verzakt elk jaar iets. Wie bouwt er nu op zo’n monument een zwaar belastend gebouw? De kerk had overal kunnen staan, maar nee, het moest goed te zien zijn. Andere tijden, ik weet het wel, maar bouwen op een “heidens” monument is toch wel hoogst ongebruikelijk. Christenen boven de heidenen (?). Wat ook de beweegreden moge zijn, het gebouw zorgt voor extra druk op de grafkamer. Vroeger misschien niet zo Grote scheur in de kerk - St. Michel - Carnacerg vanwege de intacte heuvel, maar nu hoogst onwenselijk.
De kerk kan men niet meer in. De centimeters brede scheuren in de buiten muren duiden op instortingsgevaar. Sinds 1999 is ook de grafkamer dicht. In de tussentijd is er niets aan restauratie gebeurd, de zwaartekracht haar werk laten doen. Als het zo doorgaat zal de tumulus van St. Michel weldra onherstelbaar beschadigd worden.
Ze is niet het mooiste monument in de streek naar mijn mening, maar wel het meest zorgelijke.

Tweede Wereldoorlog


Losse verhalen over een duistere periode

Oradour Sur Glane – De auto wacht nog steeds op de dokter!

12.00 uur: op 10 juni 1944 wordt het dorpje Oradour sur Glane omsingelt door de 2e SS panzer division “Das Reich”. Een regiment van deze divisie (Der Führer) vocht in de meidagen op de Grebbeberg. Daar maakte ze zich schuldig aan diverse oorlogsmisdaden. In Frankrijk (ongeveer 300 km ten zuiden van Tours) zouden deze fanaten wederom op een gruwelijke manier van zich doen laten spreken.
Een van de plekken waar gemoord is - OradourDe bewoners van Oradour moesten zich op het marktplein verzamelen. Zogenaamd om hun identiteit te controleren. De mannen en de vrouwen werden van elkaar gescheiden.
16.00 uur: op diverse plaatsen in het dorp worden de mannen met machinegeweren van het leven beroofd!
17.00 uur: de vrouwen en kinderen worden in de kerk opgesloten. De SS-ers plaatsen kisten met brandbaar materiaal rondom de kerk. De lonten worden aangestoken, eenKerk - Oradour verstikkende rook dringt de kerk binnen. Vrouwen proberen te ontsnappen, maar worden neergemaaid door machinegeweren. Terug naar de kerk!  De rook beneemt het inademen van verse lucht. Alle vrouwen, behalve Marguerite Rouffarche  -zij weet te ontsnappen- en kinderen komen om. De jongste is slechts 8 dagen oud!
Kille cijfers: 642 mensen vinden op die dag de dood. Zes overleven het bloedbad, voor het leven getekend door verschrikkelijke herinneringen.
Aanleiding: er zijn twee versies. Het verzet had een spoorbrug opgeblazen waarbij twee hoge Duitse officieren het leven lieten. De tweede beweert dat er officieren door het verzet waren ontvoerd. De SS ging opzoek.
Vernietiging: van hoger hand werd bepaald dat het dorp onbewoonbaar gemaakt moest worden en de inwoners als voorbeeld terechtgesteld. Vee werd meegenomen en de huizen opgeblazen.
Na de oorlog: de Franse regering bepaalde dat het dorp eruit moest blijven zien zoals het door de SS restanten van de garage -Oradourwerd achtergelaten. Een monument ter herinnering en tegelijkertijd een waarschuwing voor fascisme.
Vandaag: bezocht ik Oradour. Het was er druk, ook veel Nederlanders die net als ik benieuwd waren naar het dorpje waar de tijd 81 jaar stil heeft gestaan. Eind van het jaar kan het voorlopig niet meer. Er vind op grote schaal restauratie plaats. Veel van de gebouwen -de meesten zonder dak- doorstaan anders de elementen niet lang meer. Het bezoekerscentrum was helaas al gesloten, lopend door de verwoeste straten overviel me een zeldzame rust en tegelijkertijd een gevoel van medelijden met de slachtoffers. De bakker, het dorpscafé, de garage, etc.. Al deze gelegenheden staan er nog, een plakkaat van plexiglas herinnert aan deDe auto van de dokter - Oradour bewoners. De verwoesting is compleet, de huizen zijn ruïnes. De fietsen en auto’s, het gereedschap, resten van potten en pannen, de keukenovens etc., staan er nog, verroest en half vergaan. Treurig staat, de banden vergaan en de carrosserie verroest, midden op het plein de auto van de dokter. De man die normaal gesproken mensen beter maakt behoort nu tot de omgebrachten. Zijn auto is zijn grafmonument!
Meest aangrijpend zijn de muren langs de boerderijen, dit zijn de plekken waar de mannelijke bewoners doodgeschoten zijn, maar ook de kerk. Wat een drama heeft zich daar afgespeeld. De stilte onder de bezoekers is veelzeggend!
Monument voor de nieuwe kerk - OradourInmiddels is een eindje verderop het nieuwe Oradour gebouwd. Tegenwoordig telt ze zo’n 2500 inwoners. De Franse regering verordonneerde dat de bewoners ervan in het zwart gekleed moesten gaan. Of dat tegenwoordig nog het geval is, weet ik niet.
Veroordeling: Je zou toch denken dat de plegers -opdrachtgevers en plegers- er niet ongestraft van af zouden komen. Slechts een enkeling is veroordeeld. De grootste beulen ontkwamen hun straf en leefden tot in de 21e eeuw. Waarom? Diverse factoren, maar een weigering tot uitlevering van de Duitse regering is toch wel het meest schrijnend!!
De Verteller van het Oude begrijpt het niet, misdadigers bescherm je niet, je veroordeelt ze!

Een krijtkaap met een “Nederlandse” naam

Cap Blanc Nez met haar monument voor de  voor de Dover patrouille Even een uitstapje in een andere tijd. Een uitstekende klif in het noorden van Frankrijk waar de meeste mensen wel van gehoord hebben. Minder bekend is dat de “blanke neus” (letterlijke vertaling in het Frans) qua benaming zijn oorsprong in het oud-Nederlands heeft.
Blanka Nest – blanke/witte uitstekende punt. In de 17e eeuw verbasterd in het Frans tot haar huidige naam, Cap Blanc-Nez. Ik sta al een paar dagen geparkeerd in het nabij gelegen plaatsje Wissant, genietend van de zon en zee en mijn Hollandse eten. Vandaag had ik behoefte om de 134 meter boven de zeespiegel uittorende heuvel per fiets te beklimmen en te gaan genieten van het uitzicht en de bijzondere geschiedenis van de Cap. Als me één ding duidelijk geworden is; ik ben absoluut geen berggeit. Deelnemen aan de Tour de France zit er voor mij niet in. De steile heuvels rondom het gebied kon ik maar met moeite bedwingen.
Boven aangekomen -trouwens ook uit de verte- viel onmiddellijk de grote obelisk op. Een herinneringsteken aan de Dover-patrouille in  de eerste wereldoorlog. Op dit  gedeelte is het Kanaal het smalst en was ze cruciaal voor de Geallieerden. De Dover patrouille, voornamelijk bestaande uit Engelse schepen en manschappen, had tot voornaamste taak deze zee-engte te bewaken. Hiertoe werden vele vissersboten en hun bemanningen gevorderd en voorzien van kanonnen en instrumenten om de vele drijvende Duitse mijnen onschadelijk te maken. Daarnaast zorgde ze voor het transport van gewonden die in Engeland behandeld moesten worden en leverde zijn voorraden af in Frankrijk. In totaal vonden meer dan 2000 zeelieden van deze groep de dood. Meestal veroorzaakt door een ontploffende mijn. Om hen te eren werd de “Naald van Cap Blanc-Nez” opgericht.
Iets meer dan dertig jaar later veroverden de Nazi’s het gebied. Zij bouwden het gebied om tot één van de meest versterkte posities van de Atlantikwall. De Lindemann groep, zoals de bezetters van drie enorme bunkers genoemd werden, schoten met hun 20 meter lange kanonnen enorme granaten -ze wogen meer dan een ton- af op de Engelse kusstreken. Er bestaat een iconische foto van een Duitse soldaat op wacht staand, naast het enorme kanon. “Kijk ons eens veilig zijn, wij beschermen Duitsland!”, lijkt het te willen uitdrukken. Goed voor het moraal!(?)
Waar de Engelse bommenwerpers niets konden uitrichten tegen de bunkers -getuige de vele bomkraters- slaagde de bouw van de Kanaaltunnel! In 1993 werden de vestingwerken overspoeld met vloeibaar slib uit de tunnel. Vele kleinere versterkingen liggen er nog steeds onder.
O ja, “de Naald” werd door de Nazi’s opgeblazen. Geen herinnering aan die nederlaag! In de jaren zestig is ze herbouwd.
Blanc-Nez staat ook bekend om haar fossielen rijkdom. Een toestand die ik me alleen uit het grijze verleden kan herinneren. Het verslag van mijn teleurstelde, mooie tocht, krijgt u later. Morgen eerst naar Cap de grijze neus.

Patton, de tank onder de generaals

Daar ligt hij dan, eenzaam maar niet alleen, bedekt met graszoden, afgeschermd door een ketting, Amerikaanse begraafplaats Hamm Luxemburgomgeven aan weerszijde door een haag, tegen een kale muur, voorzien van een simpel wit kruis.
Het graf van de door de Nazi’s meest gevreesde Geallieerde generaal George S.(Smith) Patton op de Luxemburg American Cemetery and Memorial in Hamm. Sectie P. rij 1, graf 1.
Precies zo als hij gewild had, begraven voor zijn gedode strijdmakkers alsof hij ze ook nu nog aanvoert.
George Patton werd in 1885 geboren, wanneer de kinderen in ons land het feest van St. Maarten vieren is het precies 140 jaar geleden.
In zijn latere leven was hij de man die Amerikaanse tankbataljons heeft opgebouwd, toen de TweedeGraf van George Patton Wereldoorlog uitbrak werd hij hun commandant. Het derde legerkorps kwam onder zijn leiding. Meest bekend werd hij (en zijn manschappen) door in Marokko de Duitse linies  te doorbreken, op Sicilië -uit onvrede met het aanvalsplan van o.a. Montgomey- zijn eigen weg te volgen en zodoende de Duitsers op de vlucht slaand, in Normandië -waar de strijd in een impasse was geraakt- met zijn tanks uit te breken en een ongekend snelle opmars van 1000 km te forceren. Tijdens het Ardennen offensief was hij het die het Amerikaanse leger bij Bastogne ontzette. Geen wonder dat de Nazi’s hem het meest vreesden.
Zijn Engelse tegenpool Montgomery noemde hem een -probeert u de Engelse vertaling uit  te spreken door de mond van deze snobistische generaal- getalenteerde maar roekeloze commandant. Te impulsief en onnodige risico’s nemend, showman met twee colts 45 voorzien van ivoren handvaten aan zijn zijde en vloektaal sprekend.
Graf van George Patton, voorzijdePatton was op zijn beurt niet te spreken over Monty en noemde hem een bekwame verdedigende commandant, traag en voorzichtig, te veel met publiciteit bezig, zelf ingenomen en arrogant.
Tja, zelfs mensen die een gemeenschappelijk doel nastreven kunnen elkaar soms niet luchten of zien. De tweespalt tussen hun beiden begon met de acties van Patton op Sicilië.
De commandant van de Geallieerde strijdkrachten -Eisenhower- noemde Patton de ideale vechtmachine, alleen zijn naam al joeg zijn vijanden de stuipen op het lijf.
Ik geloof dat dit misschien wel de beste omschrijving van het karakter van de begraven held -want dat is hij- is, want op de mens is wel het een en ander aan te merken (op wie niet trouwens). Zo schoffeerde hij enkele soldaten in een veldhospitaal. Zij leden aan shellshock. Aanstellers en lafaards waren ze! Gevolg: ontheven van zijn bevelvoering, later weer aangenomen omdat de vechtjas op het strijdtoneel onontbeerlijk was. Maar het typeert hem. Toch liepen de soldaten met hem weg, hij stond garant voor succes.
Toen de oorlog was afgelopen verzocht Patton de strijd tegen de Japanners te mogen voortzetten. Vanwege de botsende karakters met MacArthur -opperbevelhebber in de Stille Oceaan- werd dit geweigerd. Patton werd teruggeroepen naar de VS.
Een dag voor zijn vertrek uit Europa werd de auto waarin hij vervoerd werd, aangereden door een truck. Patton overleed op 21 december 1945 in een hospitaal en niet op het slachtveld zoals hij gewild had.

Met deze bijdrage eindigt mijn geschiedkundige reis door Europa. Terug naar de steentjes in Nederland! Weer zin in!!

15 onbekende concentratiekampen 

Barak uit Kamp Versen.De afgelopen twee jaar ben ik -samen met vriend Kees- op zoek geweest naar overblijfselen van  concentratiekampen in het Emsland. In de streek langs de Drents/Groningse grens, aan Duitse zijde, heeft zich gedurende de Tweede Wereldoorlog -en vlak daarvoor-  een afschuwelijk en nu bijna vergeten drama afgespeeld. In 1933 Richtten de Nazi’s 3 werkkampen in voor de tegenstanders van Hitler, zonder veroordeling konden zij weggestopt worden in deze kampen, te midden van uitgestrekte moeras gebieden. Doel was de gebieden te ontginnen en gereed te maken voor de landbouw.
Soms ontsnapte een gevangene naar Nederland -de grens was soms niet verder dan 1500 meter weg- waarna ze opgepakt en teruggestuurd werden. Velen werden meteen doodgeschoten, Auf der Flucht erschossen!
In de jaren daarna kwamen er steeds meer kampen bij, 15 in totaal. De populatie veranderde.  O.a. verzetsstrijders en krijgsgevangenen werden er opgesloten. Ook Nederlanders kwamen in de kampen terecht. Men moest vele ontberingen doorstaan. Te eten kregen de mensen nauwelijks, het werk was zwaar. De bewaking meedogenloos, de kleding ontoereikend, ziekten braken uit. Volgens de officiële cijfers hebben meer dan 30.000 mensen hun leven verloren in de door Jan en alleman verlaten omgeving. Het werkelijk aantal doden is veel hoger. In de vele massagraven liggen duizenden Russische soldaten, meestal gestorven als gevolg van uitputting -ze werden stelselmatig uitgehongerd- en ziekten, vnl. vlektyfus en dysenterie.
Hun behandeling tart elke beschrijving, een Russisch leven was niks waard. Er stierven meer ongelukkigen dan er in de boeken geregistreerd staan. Sommige onderzoekers beweren dat met het dubbele aantal sterfgevallen (vermoorden) rekening gehouden moet worden.
Tegenwoordig is van de kampen weinig over. Je moet goed zoeken naar aanwijzingen uit het verleden. Maar ze zijn er. Vandaag de dag is er meer aandacht voor wat er minstens 80 jaar geleden gebeurd is. In Esterwegen is een groot herdenkingscentrum opgericht. Daar kan de bezoeker de verschrikking van het Nazi regime goed in zich opnemen. Vergeet vooral niet een bezoek te brengen aan de vele massagraven. Het maakt je nederig, steeds maar weer stel je die ene vraag: ‘Waarom doen mensen elkaar dit aan?”

Ereveld Grebbeberg

Ereveld GrebbebergEen lang gekoesterde wens van me ging eindelijk in vervulling. Het was er nooit van gekomen, maar ik wilde altijd al het militair ereveld op de Grebbeberg bezoeken.
Direct na de capitulatie werd onder leiding van de Duitse bezetter begonnen met de aanleg van het grafveld voor de omgekomen soldaten -388 volgens de registers- tijdens de slag om de Grebbeberg. Aanvankelijk werden ook Duitse soldaten -ongeveer150-  hier begraven. Na de de bevrijding werden zij bijgezet op de Duitse begraafplaats in Ysselsteyn.
Bij de ingang staat het Nationale Legermonument. Dit gedenkteken, dat naar een ontwerp van ir. J.J.P. Oud door J.A. Raedecker en zijn zoon is gemaakt, bestaat uit een wit natuurstenen kruis met aan weerszijden een gebeeldhouwde liggende leeuw van kalksteen (Vaurion). Het monument is geplaatst op een rechthoekig voetstuk. De tekst op de voorzijde van het voetstuk luidt: ‘DEN VADERLANTNationaal legermonument Grebbeberg GHETROUWE’. Op de achterzijde van het voetstuk staat: ‘BLIJF ICK TOT IN DEN DOOT’. 

Sinds 1946 worden op de Grebbeberg ook militairen (her)begraven die tijdens de meidagen van 1940 elders in Nederland zijn omgekomen. De begraafplaats telt nu meer dan 800 graven.
Het geheel is prachtig onderhouden, zij die gevallen zijn verdienen het!